Ciutats europees a l'economia circular: reptes i experiències d'un nou model de transformació urbana

Número

Secció

ESTUDIS

Autors/ores

  • Beatriz Pérez de las Heras Universidad de Deusto (Facultad de Derecho)

Paraules clau:

economia circular, Unió Europea, ciutats circulars, desenvolupament sostenible, transformació urbana

Publicat

2025-06-25

Resum

L'economia circular representa un nou paradigma de desenvolupament econòmic sostenible davant del tradicional model lineal de produir, consumir i llençar. Des de fa anys, la Unió Europea (UE) promou l'economia circular mitjançant diferents marcs estratègics i normatius. Les ciutats europees tenen un paper clau en aquesta transició, ja que és a les ciutats on es concentra el major consum de recursos i generació de residus. Aquest article té com a objectiu analitzar diferents experiències de circularitat a ciutats europees, valorant-ne l'impacte en termes de transformació urbana. La realitat demostra que, malgrat els beneficis mediambientals, econòmics i socials que reporta la seva implementació, les actuacions urbanes de circularitat s'enfronten a múltiples reptes, com ara la manca de finançament suficient, l'absència de mecanismes de governança efectiva o la insuficient implicació ciutadana. L'anàlisi també destaca iniciatives molt heterogènies i de diferent abast, que van des de projectes específics en àrees concretes a estratègies integrals de circularitat, i de les quals se n’extreuen resultats molt diferents. Aquesta asimetria en la transició cap a la circularitat urbana en el context de la UE planteja la necessitat d'un marc multinivell més coordinat que, a més, proporcioni eines i recursos per fer front als desafiaments comuns.

Descàrregues

Agències de suport

No

Referències

Álvarez García, R., de Grado Sanz, P., Sáez-Díez Muro, J.C., Jiménez Macías, E. y Blanco Fernández, J. (2023): Ciudad Circular, Madrid: Aula Magna- McGraw Hill.

Aponte, G. (2022): “Panorama internacional de la economía circular a través del análisis de la producción científica y tecnológica”, en Revista Tekhné, núm 25, pp. 18-30. DOI: https://doi.org/10.62876/tekhn.v25i1.5419

Bolger, K. y Doyon, A. (2019): “Circular Cities: Exploring Local Government Strategies to Facilitate a Circular Economy”, en European Planning Studies, vol 27, núm.11, pp. 2184–2205. DOI:10.1080/9654313.2019.1642854.

C40 Cities (2018): “Amsterdam’s circular economy roadmap: lessons learned and tools for upscaling”. Disponible en: <https://www.c40.org/case-studies/amsterdam-s-circular-economy-roadmap-lessons-learned-and-tools-for-upscaling/>

Circular Cities Declaration (2024): “Circular Cities Declaration Report 2024”. Disponible en: <https://e-library.iclei.org/uploads/CCD-Report-2024_compressed.pdf>

Circular Cities Declaration (2025): “Budapest, Hungary”. Disponible en: <https://circularcitiesdeclaration.eu/cities/budapest>

Circular Copenhagen (2025): “About Circular Copenhagen”. Disponible en: <https://circular.kk.dk/about>

Ciudades Transformadoras (2025): “De Ceuvel. Metabolic. Ámsterdam. Países Bajos. Energía”. Disponible en: <https://transformativecities.org/es/atlas/atlas-41/>

Civitas (2025): “Civitas”. Disponible en: <https://civitas.eu/>

Claudio Quiroga, Gl. y Poza, C. (2024): “Measuring the circular economy in Europe: big differences among countries, great opportunities to converge, en Sustainable Development, vol. 32, núm. 5, pp. 4707-4725. DOI: https://doi.org/10.1002/sd.2925

Comisión Europea (2010): “Europa 2020: una estrategia para un crecimiento inteligente, sostenible e integrador”, COM (2010) 220 final de 3 de marzo de 2010.

Comisión Europea (2011): “Hoja de Ruta hacia una Europa eficiente en el uso de los recursos”, COM (2011) 571 final de 20 de septiembre de 2011.

Comisión Europea (2014): “Hacia una economía circular: un plan de cero residuos para Europa”, COM (2014) 398 final de 2 de julio de 2014.

Comisión Europea (2015): “Cerrar el círculo: plan de acción de la UE para la economía circula”, COM (2015) 614 final de 2 de diciembre de 2015.

Comisión Europea (2018): “Sobre un marco de seguimiento para la economía circular”, COM (2018) 29 final de 16 de enero de 2018.

Comisión Europea (2019): “El Pacto Verde Europeo”, COM (2019) 640 final de 11 de diciembre de 2019.

Comisión Europea (2020a): “Nuevo plan de acción para la economía circular. Por una Europa más limpia y más competitiva”, COM (2020) 98 final de 11 de marzo de 2020.

Comisión Europea (2020b): “Acuerdo por una ciudad verde. Ciudades limpias y saludables para Europa”. Disponible en: <https://environment.ec.europa.eu/system/files/2021-02/22_Spanish_CA-leaflet_web.pdf>

Comisión Europea (2022): “REPowerEU: plan para reducir rápidamente la dependencia con respecto a los combustibles fósiles rusos y avanzar con rapidez en la transición ecológica”. Disponible en: <https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/es/ip_22_3131>

Comisión Europea (2023): “La Comisión se congratula de la finalización de la legislación clave <>, que pone a la UE en vías de superar los objetivos para 2030”. Disponible en: <https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/es/ip_23_4754>

Comisión Europea (2025a): “Circular Cities and Regions Initiative”. Disponible en: <https://circular-cities-and-regions.ec.europa.eu/>

Comisión Europea (2025b): “Circular economy”. Disponible en: <https://research-and-innovation.ec.europa.eu/research-area/environment/circular-economy_en>

Comisión Europea (2025c): “Pacto de las Alcaldías – Europa”. Disponible en: <https://eu-mayors.ec.europa.eu/es/home?etrans=es>

Comisión Europea (2025d): “Environment”. Disponible en: <https://environment.ec.europa.eu/topics/urban-environment/european-green-capital-award_en>

Corrêa do Lago, A., Sánchez Chaparro, T. y Lumbreras, J. (2023): “A decade of climate action and the mission towards climate neutrality and adaptation in European cities: delivering urban transformations?”, en Sustainability, vol. 15, núm. 24, pp. 1-13. DOI: https://doi.org/10.3390/su152416665

COTEC (2023). “Situación y evolución de la economía circular en España”. Disponible en: <https://cotec.es/informes/la-economia-circular-2023/>

De Gregorio Hurtado, S. (2021): “A Green Deal for the urban age: a new role for cities in EU climate action”, en Abdullah, H (ed.), Towards a European Green Deal with cities, Barcelona: CIDOB.

Ellen MacArthur Foundation (2024a): “Aiming for 100% circularity: Amsterdam”. Disponible en: <https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-examples/shaping-a-sharing-economy-amsterdam>

Ellen MacArthur Foundation (2024b): “Enhancing climate resilience through nature-based solutions: Copenhagen”. Disponible en: <https://www.ellenmacarthurfoundation.org/enhancing-climate-resilience-through-nature-based-solutions-copenhagen>

Ellen MacArthur Foundation (2024c): “Circular economy implementation in European Cities: the State of play.” Disponible en: <https://www.ellenmacarthurfoundation.org/articles/circular-economy-implementation-in-european-cities-the-state-of-play>

Ellen MacArthur Foundation (2025): “Examples of circular economy in cities”. Disponible en: <https://www.ellenmacarthurfoundation.org/topics/cities/examples>

European Environmental Agency (2024): “Accelerating the circular economy in Europe. State and outlook 2024”, EEA Report 13/2023. Disponible en: <https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/accelerating-the-circular-economy>

Eurostat (2024a): “Circular economy-material flows”. Disponible en: <https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Circular_economy_-_material_flows#Circularity_rate>

Eurostat (2024b): “Almost 12% of materials in the EU came from recycling”. Disponible en: <https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20241113-1>

Eurostat (2024c): “Tasa de uso de material circular”. Disponible en: <https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/env_ac_cur/default/table?lang=en>

FEMP. 2021. “La Estrategia Local de Economía Circular. Hacia una Estrategia Local de Desarrollo Sostenible”. Disponible en: <https://www.femp.es/sites/default/files/multimedia/estrategia_local_ec_170x240_definitiva_compressed.pdf>

Friant, M. C., Reid, K., Boesler, P., Vermeulen, W.J.V y Salomone, R. (2023): “Sustainable circular cities? Analysing urban circular economy policies in Amsterdam, Glasgow, and Copenhagen”, en Local Environment, vol. 28, núm. 10, pp.1331-1369. DOI: https://doi.org/10.1080/13549839.2023.2206643

Fratini, C. F., Georg, S. y Jørgensen, M.S. (2019): “Exploring Circular Economy Imaginaries in European Cities: A Research Agenda for the Governance of Urban Sustainability Transitions”, en Journal of Cleaner Production, núm. 228, pp. 974-989. DOI: 10.1016/j.jclepro.2019.04.193

Gemeente Amsterdam (2020): “Amsterdam circular economy strategy 2020-2025. Public version”. Disponible en: <https://carbonneutralcities.org/wp-content/uploads/2020/06/Amsterdam-Circular-2020-2025_Strategy_HighRes.pdf>

Geissdoerfer, M., Savaget, P., Bocken, N. y Hultink, E.J. (2017): “The circular economy: a new sustainability paradigm?, en Journal of Cleaner Production, vol. 173, pp. 757-768. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.12.048

Guillén Navarro, N.A. (2022): “Claves básicas para entender el presente y futuro de la economía circular en la Unión Europea”, en Revista Aragonesa de Administración Pública, núm. extraord. 23, pp. 269-301.

Iniciativa Nacional Cidades Circulares (2025): “Apoiar e capacitar os municipios e as suas comunidades na transiçao para uma economía circular”. Disponible en: <https://cidadescirculares-2019-2023.dgterritorio.gov.pt/>

Jiménez Herrero, L.M. (2016): Hacia ciudades y territorios inteligentes, resilientes y sostenibles. Gestión y gobernanza para la gran transición urbana, Madrid: Asociación para la Sostenibilidad y el Progreso de las Sociedades (ASYPS), 1ª edición.

Jiménez Herrero, L.M. y Pérez Lagüela, E. (coord.) (2019): Economía Circular Espiral. Transición hacia un metabolismo económico cerrado, Madrid: Asociación para la Sostenibilidad y el Progreso de las Sociedades (ASYPS).

Kirchherr, J., Reike, D. y Hekkert, M.P. (2017): “Conceptualizing the circular economy: an analysis of 114 definitions”, en Resources, Conservation and Recycling, núm. 127, pp. 221-232. DOI: 10.2139/ssrn.3037579

Kobenhavns Kommune (2019): “Circular Copenhagen: Resource and Waste Management Plan 2024”. Disponible en: <https://kk.sites.itera.dk/apps/kk_pub2/index.asp?mode=detalje&id=1991>

Lakatos, E.S, Yong, G. Szilagyi, A., Clinci, D.S., Georgescu, L. Iticescu, C. y Cioca, L-I (2021): “Conceptualizing core aspects on circular economy in cities”, en Sustainability, vol. 13, núm. 14, pp. 1-21. DOI: 10.3390/su13147549

Lucertini, G. y Musco, F. (2020): “Circular Urban Metabolism Framework”, en One Earth, vol. 2, núm 2, pp. 138–142. DOI:10.1016/j.oneear.2020.02.004

Mairie de Paris (2017): “Plan Économie Circularie de Paris adopté au Conseil de Paris des 3, 4 et 5 Juillet 2017. 2017-2020”. Disponible en: <https://cdn.paris.fr/paris/2020/02/26/b85d0bec45856a13799caa2015c733d4.ai>

Malagón-Vélez, L. E. (2021): “Social and solidarity economy conceptual contributions to the circular economy”, en Cuadernos de Administración, vol. 37, núm. 70, pp.1-15. DOI: https://doi.org/10.25100/cdea.v37i70.10824

Marín-Beltrán, I., Demaria, F., Ofelio, C., Serra, L.M., Turiel, A., Ripple, W.J., Mukul, S.A. y Costa, M.C. (2022): “Scientists’ Warning Against the Society of Waste”, en Science of the Total Environment, núm.811:151359. DOI:10.1016/j.scitotenv.2021.151359.

Martínez Fernández, M. (2021): La implementación del modelo de economía circular a nivel urbano, Madrid: Escuela Técnica Superior de Arquitectura, Universidad Politécnica de Madrid. Disponible en <https://oa.upm.es/66153/1/TFG_Ene21_Martinez_Fernandez_Monica.pdf>

Métropole du Grand Paris (2025): “Grand Paris Circulaire”. Disponible en: <https://metropolegrandparis.fr/fr/economie-circulaire-et-economie-sociale-et-solidaire#grand-paris-circulaire>

Millar, N., Mclaughlin, E. y Börger, T. (2019): “The circular economy: swings and roundabouts?”, en Ecological Economics, vol. 158, núm. 12, pp. 11-19. DOI: 10.1016/j.ecolecon.2018.12.012

Ministerio para la Transición Ecológica y Reto Demográfico (2020). “España Circular 2030. Estrategia Española de Economía Circular”. Disponible en: <https://www.miteco.gob.es/es/calidad-y-evaluacion-ambiental/temas/economia-circular/estrategia.html>

Obersteg, A, Arlati, A., Acke, A., Berruti, G., Czapiewski, K., Dąbrowski, M., Heurkens, E., Mezei, C., Palestino, M.F., Varjú, V., Wójcik, M. y Knieling, J. (2019): “Urban regions shifting to circular economy: understanding challenges for new ways of governance”, en Urban Planning, vol. 4, núm. 3, pp.19-31. DOI: https://doi.org/10.17645/up.v4i3.2158

Ortega Alvarado, I.A., Sutcliffe, T.E., Berker, T. y Pettersen, I.N. (2021): “Emerging circular economies: discourse coalitions in a Norwegian case”, en Sustainable Production and Consumption, núm. 26, pp. 360-372. DOI: 10.1016/j.spc.2020.10.011

Oyeranmi, S.G. y Navickas, V. (2023): “The circular economy transition in the European Union”, en Journal of Management, vol. 39, núm. 2, pp. 97-103. DOI: https://doi.org/10.38104/vadyba.2023.2.12

Paiho S., Mäki, E., Wessberg, N., Paavola, M., Tuominen, P., Antikainen, M.,Heikkilä, J., Antuña Rozado, C. y Jung, N. (2020): “Towards Circular Cities. Conceptualizing Core Aspects”, en Sustainable Cities and Society, vol. 59, núm. artículo 102143, pp. 1-19. DOI:10.1016/j.scs.2020.102143.

Parlamento Europeo (2024a): “Pacto Verde Europeo: clave para una UE climáticamente neutra y sostenible”. Disponible en: <https://www.europarl.europa.eu/topics/es/article/20200618STO81513/pacto-verde-europeo-clave-para-una-ue-climaticamente-neutral-y-sostenible>

Parlamento Europeo (2024b): “¿Cómo quiere la UE lograr una economía circular para 2050?”. Disponible en: <https://www.europarl.europa.eu/topics/es/article/20210128STO96607/como-quiere-la-ue-lograr-una-economia-circular-para-2050>

Parlamento Europeo (2025): “Legislative Train Schedule”. Disponible en: <https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/package-circular-economy-package>

Parrique, T., Barth, J., Briens, F., Kerschner, C., Kraus-Polk, A., Kuokkanen, A. y Spangenberg, J.H. (2019): Decoupling Debunked: Evidence and Arguments Against Green Growth as a Sole Strategy for Sustainability, Brussels: The European Environmental Bureau. Disponible en: <https://eeb.org/wp-content/uploads/2019/07/Decoupling-Debunked.pdf>

Pemán-Gavín, I. (2019): “La Agenda Urbana en el marco europeo. Experiencias internacionales de políticas urbanas”, en Ciudad y Territorio. Estudios Territoriales, vol. LI, núm. 202, pp. 701-722.

Pérez de las Heras, B. (2024): “La Unión Europea y el nuevo paradigma energético en la transición hacia la neutralidad climática”, en Ius et Scientia, núm. monográfico <>, pp. 10-31. DOI: https://dx.doi.org/10.12795/IESTSCIENTIA.2024.mon.01

Petit-Boix, A. y Leipold, S. (2018): “Circular Economy in Cities: Reviewing How Environmental Research Aligns with Local Practices”, en Journal of Cleaner Production, núm. 195, pp. 1270–1281. DOI:10.1016/j.jclepro.2018.05.281.

Rizos, V., Tuokko, K. y Behrens, A. (2017): “The circular economy: a review of definitions, processes and impacts”, en CPES Research Report, núm. 2017/08.

Ruiz Campillo, X. (2021): “The EU Covenant of Mayors: boosting local climate action for the EU’s green transition”, en Abdullah, H (ed.), Towards a European Green Deal with cities, Barcelona: CIDOB.

Santamaría Arinas, R.J. (2024): “El reparto de competencias en materia de residuos, en Cuadernos de Derecho Local, junio de 2024, pp. 43-74. DOI: https://doi.org/10.61521/cuadernosderecholocal.65.978

TheCircularlab (2024): “Las ciudades más circulares de Europa”. Disponible en: <https://www.thecircularlab.com/ciudades-circulares/#:~:text=Entre%20ellos%2C%20est%C3%A1n%20regiones%20como,Gotemburgo%20y%20Guimaraes%2C%20entre%20otras>

Unión Europea (2020): “Update of the NDC of the European Union and its Member States”. Disponible en: <https://unfccc.int/sites/default/files/NDC/2022-06/EU_NDC_Submission_December%202020.pdf>

Unión Europea (2024): “Legislación de la Unión Europea sobre gestion de residuos”. Disponible en: <https://eur-lex.europa.eu/ES/legal-content/summary/eu-waste-management-law.html>

Vanhuyse, F., Fejzić, E., Ddiba, D. y Henrysson, M. (2021): “The Lack of Social Impact Considerations in Transitioning Towards Urban Circular Economies: A Scoping Review”, en Sustainable Cities and Society, vol. 75, núm. artículo 103394, pp.1-10. DOI: 10.1016/j.scs.2021.103394

Vence, X. (dir.) (2023): Economía circular transformadora y cambio sistémico. Retos, modelos y políticas, Madrid: Fondo de Cultura Económica (1ª edición).

Vence, X. (2023): “Bases conceptuales para una economía circular transformadora y un cambio sistémico”, en Vence, X. (dir.), Economía circular transformadora y cambio sistémico. Retos, modelos y políticas, Madrid: Fondo de Cultura Económica (1ª edición), pp. 55-108.

Williams, J. (2020): “The Role of Spatial Planning in Transitioning to Circular Urban Development”, en Urban Geography, vol. 41, núm.6, pp. 915–919. DOI:10.1080/02723638.2020.1796042.

Williams, J. (2023): “Circular cities: planning for circular development in European cities”, en European Planning Studies, vol 31, núm.1, pp.14.35. DOI: https://doi.org/10.1080/09654313.2022.2060707.

World Bank (2021): “Urban Development Overview”. Disponible en: <https://www.worldbank.org/en/topic/urbandevelopment/overview>

Biografia de l'autor/a

Beatriz Pérez de las Heras, Universidad de Deusto (Facultad de Derecho)

Catedrática de Derecho de la Unión Europea

Cátedra Jean Monnet en Integración Europea

Directora de la Revista Cuadernos Europeos de Deusto

Com citar

Pérez de las Heras, B. (2025). Ciutats europees a l’economia circular: reptes i experiències d’un nou model de transformació urbana. Revista Catalana De Dret Ambiental, 16(1). https://doi.org/10.17345/rcda4118

Trameses

Si voleu publicar en alguna de les nostres capçaleres, cal que us poseu en contacte amb cada revista mitjançant el vostre correu electrònic.

Saber més

Metrics

275
175
450

Scopus

SCImago Journal & Country Rank

Fecyt

dialnet

Darreres publicacions

Desenvolupat per